De opkomst en ondergang van de middenstand van Broek op Langedijk. Deel 14.

Broek op Langedijk moet zo rond de jaren dertig van de vorige eeuw zo’n tachtig neringdoenden hebben gehad. Ik heb het in deze niet over winkeliers, want niet elke neringdoende had een winkel, maar handelde vanuit het huis waarin men woonde en waar vanuit ze hun spulletjes verkochten. Naast de bakkers, de kruideniers en slagers waren het veelal weduwen en/of invaliden die met hun handeltje het hoofd boven water probeerden te houden. Veelal ondersteunt door hun kerk en geloofsgenoten. 

De kerk was wat dat betreft het enige sociale vangnet voor hen die buiten het arbeidsproces vielen en daardoor geen inkomsten hadden en aangewezen waren op de liefdadigheid en het armenbestuur van de gemeente.

Een groot deel van mijn eigen foto-archief dank ik aan de voormalig postbode en winkelier Piet Schoenmaker uit Zuid-Scharwoude die heel veel fotoboeken had met ansichtkaarten van Langedijk van Noord tot Zuid. Piet heeft me indertijd ook van veel informatie voorzien over de middenstand van Zuid-Scharwoude en ik mocht van hem veel van zijn ansichtkaarten inscannen. Veel van deze foto’s zijn ook terug te vinden in het beeldarchief van Stichting Langedijker Verleden en de foto’s die ik in deze serie gebruik uit 1967 komen bijna allemaal uit hun archief en zijn ooit in opdracht van de gemeente Langedijk gemaakt om het dorpsbeeld van voor de verkaveling te laten vastleggen.

Op deze foto rechts is heel duidelijk de doorrijstal van herberg “De Witte Zwaan” te zien. Reizigers die met paard en wagen/koets reisden konden bespannen naar binnen en overdekt de paarden aftuigen en op stal zetten. Links op de foto het huis van Gerrit Wagenaar, later Jac. Glas en daar tegenover inverdan achter de van onder witgekalkte wilgen woonde Jan Wit.  Tussen Jan Wit en de doorrijstal zat nog een kolfzaal aan de rijstal gebouwd. Hierin vonden later de eerste kerkdiensten van Artikel 31 plaats tot op dezelfde plek en na afbraak van de doorrijstal daar in 1956 een nieuwkerkgebouw werd gezet. Op de foto zien we links vooraan Veldwachter Hoogland, daarachter bakker Jan Schagen en hoofdonderwijzer meester Ouwehand en voor zijn herberg Piet Vet.

In het boek van de Stichting COOG over Broek op Langedijk valt te lezen op blz. 27 dat de herberg al heel lang bestond. Citaat; “Huis nr. 46 (Kadastraal sectie A nr. 53, huis en erf, eigenaar P.F.  Peters, wijnkoper, Alkmaar) 1 april 1777 Jan de Vries wonende te Nieuwe Niedorp verkoopt aan Jan Hillen wonende te Broek op Langedijk een huis en erf zijnde geapproprieert tot herberg genaamd de Swaan staande en gelegen te Broek in de Kerkbuurt, belend de kerk van Broek ten noorden, de Brugsloot ten westen, Pieter Miesz Bink ten zuiden, voor ƒ. 1690,-.”

Op deze foto, vanaf de noordzijde genomen, het in 1918 opgeleverde Post en Telegraafkantoor met daarnaast herberg “De Witte Zwaan”. De doorrijstal en herberg kwamen na bedrijfsbeëindiging in handen van timmerman Slakkie Balder (omgekomen in het verzet). De doorrijstal werd ingericht als timmermanswerkplaats. Na Balder werd het de werkplaats en woonhuis van timmerman Van Goethem. Op de plek van de doorrijstal kwam het eerste kerkgebouw van “Artikel 31” te staan. Door de week deed dit dienst als eerst klas van de O.L.S. (openbare lagere school). Na de sloop van het woonhuis, werd er een nieuw kerkgebouw geplaatst dat later nog eens werd gesloopt en nieuw gebouwd. In dit pand worden nu appartementen gerealiseerd.

Op deze foto uit 1905 is de loswal van de Firma K. Wagenaar Gzn. te zien met op de achtergrond café Marktzicht. Goed is te zien dat het café hier nog zijn eerste vorm heeft. Het dak loopt links schuin af en ook de dakkapel is nog niet geplaatst.

Hier een foto van “Marktzicht” uit 1912 waarop inmiddels een dakkapel is geplaatst en het dak tussen de noord- en zuidmuur is doorgetrokken. Achter het café zijn de twee puntdaken te zien van schildersbedrijf Van Bommel, later Boekestein en nog weer later van P. de Kroon.

Net over de Bakkersbrug links van de weg staat het huis van D. Wagenaar dat later plaats moest maken voor het Bollengebouw dat in 1941 door brand werd verwoest. Links de bakkerij van Weder.

Deze foto genomen vanaf de Bakkersbrug laat de situatie zien van ongeveer 40 jaar later dan de eerdere foto. Links nog net een stuk te zien van het na de oorlog nieuwgebouwde Bollengebouw en aan de overkant van de weg de lunchroom van bakkerij Weder, tegenwoordig restaurant ‘Het Bakkershuys’. Het tweede pand links van de weg is de boekhandel van P. Otto en tussen dat pand en het Bollengbouw in was de toegang tot aannemersbedrijf en kistenfabriek van J. Vroegop.

Geef een reactie