De dans van de reigers!

De gang van zaken rond subsidie- en accommodatiebeleid Langedijk.

De afgelopen twee jaar was het subsidie- en accommodatiebeleid in Langedijk aan de orde van de dag. Op 20 januari 2015 werd het na veel gekrakeel dan eindelijk door de raad van Langedijk aangenomen. Of de gewone burger begrepen heeft waar het de afgelopen twee jaar over ging lijkt me niet aannemelijk. De wijze waarop de discussie in de raad, de pers, de burgerrekenkamer, de dorpspraat en in de verkiezingscampagne naar buiten kwam, was niet bepaald verhelderend. Daar kwam bij dat er over en weer de nodige ‘zwarte’ pieten werden uitgedeeld en aan dat laatste zal tot de volgende verkiezingen nog wel geen einde komen.

De aanzet tot het nieuwe subsidie- en accommodatiebeleid was gelegen in een drietal zaken die op de gemeente afkwamen. De financiële situatie van Langedijk lag daar zeker aan ten grondslag, maar ook het feit dat in 2012 bekend werd dat de gemeente Langedijk vanaf 1 januari 2015 verantwoordelijk zou worden voor jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen. De landelijke overheid droeg een aantal van haar taken over aan de gemeenten en dit werd allemaal vervat onder Jeugdzorg, Awbz/Wmo en Participatiewet. Door deze, wat men noemt decentralisatie, zette de rijksoverheid de gemeenten onder een nog grotere financiële druk. Kortom; er was reden genoeg om de buikriem aan te trekken. Bij de behandeling van de kadernota in 2012 werd die financiële druk ook al erg gevoeld. De behandeling van de Kadernota is voor alle partijen in de raad het moment dat zij het College zaken kunnen opdragen en/of aanreiken. Nu kan een raad niet tot op de letter zaken opdragen, maar zij kunnen wel kaders stellen, richting geven aan het beleid. Welke richting zij wensen dat de gemeente gaat. Het is aan het College dan hoe of zij dit wel of niet uitvoeren naast hun eigen Collegeprogramma. De gemeente Langedijk gaf per jaar behoorlijk wat subsidies uit aan verenigingen en stichtingen, tevens beschikt de gemeente over behoorlijk wat accommodaties waar deze verenigingen en stichtingen gebruik van maken. Het beheer en onderhoud drukken zwaar op het gemeentelijke budget en de raad gaf in 2012 het College de opdracht om € 600.000 op subsidies en accommodaties te bezuinigen. Door de crisis die toen al gaande was besloot diezelfde raad om bij de behandeling van de kadernota in 2013 nog eens 1.200 000 euro extra te bezuinigen. In totaal kreeg het College in die twee jaar tot taak om 1.800.000 euro te bezuinigen. In dit geval sprak en spreekt men binnen de raad over “de bezuinigingstaakstelling op subsidies- en accommodaties”.

Als extra opdracht gaf de raad bij de behandeling van de kadernota in 2012 het College de opdracht om een visie op papier te zetten voor een accommodatie en subsidie beleid te ontwikkelen waarin alle bijkomende facetten van dit beleid zouden zijn opgenomen. Deze visie zou moeten leiden tot een efficiënte inzet van de financiële middelen. Om het in de woorden van de raad te houden; het College dient een visie over een integraal accommodatie en subsidiebeleid te ontwikkelen.

De besluitvorming over het subsidie- en accommodatiebeleid liep over een periode waarin twee Colleges verantwoordelijk waren. In 2012 en 2013 werd Langedijk nog bestuurd door PvdA/Kleurrijk Langedijk, GroenLinks, Hart voor Langedijk en Dorpsbelang Langedijk. Sinds maart 2014 bestaat het College uit VVD, CDA en Dorpsbelang Langedijk en het is wel grappig om te zien hoe de hazen van 2012 in 2015 lopen. Bezuinigingen zijn in de aanloop naar verkiezingen nooit leuk en partijen lopen daar liever voor weg, omdat het nu éénmaal stemmen kan kosten. Dat laatste is ook niet zo gek als je hoort hoe men er over communiceert. Er is vaak geen hond die begrijpt waarom het gebeurd, omdat raadsleden zich verschuilen achter woorden die de burger niets zegt.

De realiteit van 2012 was financieel voor de toekomst van Langedijk heel somber. Zoals men wel was gewend, deed wethouder Overzier (Hard voor Langedijk/D66) een beroep op de Algemene Reserves van de gemeente. Financieel ging het slecht en toch had men nog geld in reserve? Als gebakken lucht kan worden aangemerkt als ‘reserve’ dan kunnen we stellen dat we heel veel reserve hadden. Wat is het geval? In het verleden kocht de gemeente Langedijk, onder vorige Colleges, te pas en te onpas gronden op voor woningbouw en industrieterreinen. Dat was in de jaren voor de crisis en men kocht die gronden toen al voor prijzen die achteraf gezien niet verantwoord waren. Wat men echter ook deed, was zichzelf rijk rekenen, want de grondprijzen stegen in die jaren. Men deed niets met die gronden, alleen administratief waardeerden ze hun gronden in de boeken meer dan verantwoordelijk was op. Daardoor ontstonden de zogenaamde reserves waaruit men jaarlijks geld putte. In de praktijk komt het er op neer dat je in je portemonnee geen cent hebt zitten, terwijl je op papier schatrijk bent. Gebakken lucht dus! Door de bezuiniging van 1,2 miljoen op subsidie- en accommodatiebeleid in 2013 haalde de gemeente Langedijk op haar begroting nog een heel klein positief resultaat. Als dat toen niet zou zijn gerealiseerd dan was Langedijk al jaren eerder onder financieel preventief toezicht van de provincie geplaatst.

De door de overheid opgelegde decentralisatie, het spreiden/afschuiven van verantwoordelijkheden, maakte het noodzakelijk om het subsidie- en accommodatiebeleid sterk te veranderen. Herijken om het mooi te zeggen. Het rapport “Langedijker Kracht” was het eerste rapport dat aan de raad werd aangeboden om een nieuwe visie te ontwikkelen voor een alles omvattend subsidie- en accommodatiebeleid. In dit rapport staat omschreven hoe subsidies zouden kunnen worden verleent.

Uit “Langedijker Kracht”:

1. Subsidie is vraag- en effectgestuurd en wordt alleen verleend als activiteiten aantoonbaar bijdragen aan het realiseren van de maatschappelijke doelstellingen in Langedijk en deelname niet of niet volledig door deelnemers bekostigd kan worden.
2. De gemeente richt zich bij subsidieverlening primair op het bereiken van effecten voor die groepen die niet of niet voldoende op eigen kracht kunnen participeren in de samenleving.
3. De gemeente stemt de duur en de hoogte van de subsidie af op de te leveren bijdrage aan de maatschappelijke doelstellingen en in aanvulling op de eigen kracht van inwoners en/of organisaties.
4. De gemeente verleent geen subsidie aan commerciële organisaties.
5. De gemeente stelt extra voorwaarden aan subsidieverlening gericht op:
   • innovatie en het versterken van eigen kracht en ondernemerschap,
   • samenwerking tussen organisaties,
   • cofinanciering en eigen vermogen,
   • het efficiënt gebruiken van accommodaties

Tevens staan er maatschappelijke doelen in omschreven met vier centrale thema’s:

1. Beter Gezond
2. Kansrijk Jong
3. Meedoen
4. Wonen, Welzijn, Zorg.

Het beschrijft richtlijnen en uitgangspunten waarmee een methode kan worden ontwikkeld om te subsidiëren en om aan te geven hoe gemeentelijke accommodaties/vastgoed kan worden ingezet. Op 17 december 2013 bleek alleen de Christen Unie zich niet te kunnen vinden in het rapport. De andere partijen stemden er mee in.

Dan komen er in maart 2014 verkiezingen en veranderd de samenstelling van het College.

Op grond van het op 17 december 2013 door de raad vastgestelde rapport komt het College op 22 april 2014 met een nieuw subsidiebeleid “Van zorgen voor naar zorgen dat” wat uitging van ‘preventie’ en ‘stimulering’. Het uitgangspunt van het accommodatiebeleid was er over de hele linie op gericht de financiële situatie van Langedijk te verbeteren en men ging daarbij uit van kostprijsdekkende huren voor de gemeentelijke accommodaties. Dit beleid haalde op 22 april 2014 geen meerderheid. Voor stemden Hart voor Langedijk/D66, Kleurrijk Langedijk, GroenLinks en de PvdA. Dorpsbelang Langedijk behoorde tot de tegenstemmers. De reden hiervoor was de kostprijsdekkende huur voor de gemeentelijke accommodaties. De kostprijsdekkende huur zou in veel gevallen kunnen leiden tot verhoging van de subsidiebehoefte bij verenigingen. Dit was, met de taakstelling van 1,8 miljoen op het subsidie- en accommodatiebeleid, een onmogelijke zaak. Om wel aan de taakstelling te kunnen voldoen werd tijdens de raad een motie aangenomen. Het college kreeg hierin de opdracht de mogelijkheden te onderzoeken om de bestemming van accommodaties te heroverwegen of te wijzigen dan wel af te stoten. Een verlaging van de structurele kosten van de accommodaties moest daarbij het uitgangspunt zijn.

Acht maanden later, 16 december 2014, presenteerde het college het nieuwe accommodatiebeleidskader. Deze was grotendeels hetzelfde gebleven als die van april 2014. De aanpassingen zaten hem in het stimuleren van eigen kracht van de ontvangers van subsidies, m.a.w. gericht op ‘de eigen broek ophouden’ en het optimaliseren van verhuur. Bij dit laatste valt te denken aan het aantrekken van meerdere huurders in een accommodatie en het afstoten van overtollig vastgoed dat ontstaat als elders meerdere gebruikers in een pand zitten. Voorgesteld werd om in het ‘uitwerkingsplan accommodatiebeleid’ te komen met een maatschappelijk aanvaardbare huur. Een huur die veel lager is dan kostendekkende huurprijs en welke daardoor niet zou leiden tot een verhoging van de subsidiebehoefte. De rollen ten opzichte van 22 april 2014, waren op 16 december 2014 volledig omgekeerd. De voorstemmers uit april 2014 waren in december tegen en de tegenstemmers van april 2014 waren in december 2014 voor.

Met het uitwerkingsplan accommodatiebeleid heeft het college een stap gezet die alle betrokkenen duidelijkheid verschaft over taken en verantwoordelijkheden. De maatschappelijke partijen, de ontvangers van subsidies, weten nu waar ze aan toe zijn en de gemeente zorgt daarbij voor een goede basis voor de toegankelijkheid van brede maatschappelijke voorzieningen. Tijdens de begrotingsbehandelingen van 2015 was er in het politieke achterkamertje van Langedijk stevig onderhandeld over de uitwerking van het accommodatiebeleid. Hart voor Langedijk/D66, Kleurrijk Langedijk, GroenLinks en PvdA wensten niet dat het in stemming zou worden gebracht, maar alleen ter kennisname zou worden aangeboden. Als je als partij later wordt aangesproken op deze bezuinigingen kan je altijd roepen dat je er niet voor was of tegen (dat laatste is heel onwaarschijnlijk). Gevolg van deze opstelling was dat er een aangepast raadsvoorstel kwam waarbij ‘maatschappelijke huur’ als concreet uitgangspunt werd aangenomen. Daarbij zou geen subsidie worden verleend voor huisvestingslasten en voor huurders zou geen alleenrecht meer gelden voor ruimtes die zij huren. Het voorstel ‘maatschappelijke huur’ werd op 16 december 2014 aangenomen door de raad. Tegen stemden Hart voor Langedijk/D66 en Kleurrijk Langedijk.

Subsidiebeleidskader Sociaal Domein.

Het nieuwe subsidiebeleidskader werd op 20 januari 2015 gepresenteerd. Het is grotendeels hetzelfde gebleven als die van april 2014. Er zijn een aantal toevoegingen gedaan die in de uitwerking van de thema’s op de beleidsterreinen duidelijk maken voor welke verenigingen en organisaties het van toepassing is. Ook wordt daarin duidelijk wat er van hen verwacht wordt. Naast de thema’s van de “Langedijker Kracht” komen nu ook activiteiten die een sterk ontspanningselement in zich hebben voor subsidie in aanmerking. Activiteiten die ook van groot belang zijn voor een sociale duurzame samenhang. Al met al een grote verbetering voor de verenigingen. Dit raadsvoorstel werd door de meerderheid van de raad aangenomen. Tegen waren Hart voor Langedijk/D66, Kleurrijk Langedijk en PvdA. De kritiek van Hart voor Langedijk/D66 was niet van de lucht: “Te ingewikkeld, te ruim omschreven, visieloos en men schaamde zich voor dit beleid”. De PvdA was van mening dat het te algemeen was en geen houvast bood. Een klankbordgroep had er een half jaar eerder moeten zijn, aldus de PvdA. Al die tegenstemmers waren kennelijk vergeten dat zij op 22 april 2014 voor bijna dezelfde beleidskaders en uitgangspunten hadden gestemd. Zonder zelfs een door de PvdA gewenste klankbordgroep gehoord te hebben. Zonder dat verenigingen waren gehoord, toen zelfs zonder amendementen voor gestemd. Zelfs zonder een wanklank dat de beleidskaders te ingewikkeld en visieloos waren, was Hart voor Langedijk/D66 toen voor. Je zou bijna denken dat er in 2015 weer gemeenteraadsverkiezingen zijn!