Een aantal jaren geleden publiceerde ik, via ‘printing on demand’, het boek “Aartsrivalen” over mijn onderzoek naar het oorlogsverleden van Jan Kloosterboer en Fred Groot. Op een bepaald moment gingen de papierprijzen omhoog en kwam het erop neer dat ik geld toe moest geven op de boekverkoop via BOL.com. Daarop besloot ik het boek uit de handel te nemen. Echter via oudere artikelen op mijn site over het onderwerp bleef er vraag naar bestaan en daarom heb ik besloten het boek eens in de twee weken, in delen, hier op schaduwrijklangedijk te publiceren.
De voorzitter van de Stichting Langedijker Verleden, Hans de Graaf, is overigens de mening toegedaan dat de navolgende publicaties niets te maken hebben met het historische verleden van Langedijk, maar vallen onder de geschiedenis van Sint Pancras. Het is maar dat u weet hoe de genoemde stichting met het verleden van de eigen gemeente omgaat.
De ineenstorting van de aandelenbeurs in New York heeft enorme gevolgen. In korte tijd loopt de industriële productie met de helft terug en zijn er in Amerika 13 miljoen werklozen, een kwart van de werkende bevolking. In januari 1930 zijn de Duitse herstelbetalingen als gevolg van de Eerste Wereldoorlog op een conferentie van de betrokkenlanden in Den Haag definitief vastgesteld. De financiële situatie van Duitsland staat er heel slecht voor. In een jaar tijd, van januari 1929 tot januari 1930 ging de werkeloosheid van 1,8 naar 2,8 miljoen. Op 27 maart 1930 viel de Duitse regering. De aanleiding vormde de bezuinigingen op de werkeloosheidsuitkeringen, noodzakelijk vanwege de snelle stijging. Er is veel onrust in ons buurland Duitsland en bij de verkiezingen van 14 september 1930 profiteren de Nationaal Socialisten (NSDAP) en de communisten (KPD) daar ruimschoots van. De NSDAP maakt een sprong van 12 naar 107 zetels, terwijl de KPD van 23 naar 77 gaat.
Voor de groente-export naar Duitsland was het een moeilijke tijd en daar zal de Fa. Gebr. Kloosterboer ook de nodige hinder van hebben ondervonden.
Uit de advertenties in de krant valt wel op te maken dat zij zich niet alleen richtten op de export van aardappelen en kool, maar de markt ook met andere groenten betraden. Bron: Kranten Regionaal Archief Alkmaar, Schager Courant, 20 maart 1930:
Bron: Kranten Regionaal Archief Alkmaar, Alkmaarse Courant, 26 mei 1930, pag. 3:
Zoals al eerder naar voren kwam zijn de Fa. Gebr. Kloosterboer het niet altijd eens met wat er van hogerhand aan regelgeving wordt opgelegd en zij zoeken via ingezonden brieven in de krant de discussie daarover op en dat geeft op zich een aardige inkijk in de onderlinge relaties van de verschillende groentehandelaren. Bron: Kranten Regionaal Archief Alkmaar, Alkmaarse Courant, 4 september 1930, pag. 2:
INGEZONDEN STUKKEN
Sint Pancras, 3 september 1930.
Als men het oordeel leest van bekende economen over de oorzaak van de slechten gang van zaken en de algemeene wereld verarming, dan zijn deze het algemeen daarover eens, dat de wereld meer inkomen verteert dan zij verdient, en dat, om den toestand weer gezond te maken, er bezuinigd moet worden, dus meer werken en minder uitgeven. Bij alle malaise die er is, is de tuinbouw misschien nog het zwaarst getroffen en de vooruitzichten zijn zoo ongunstig, dat wij waarschijnlijk nog maar aan het begin staan van een tijd, waarin het mogelijk nog slechter zal worden. De wereld nu heeft de laatste jaren op zoo’n hoogen voet geleefd, dat wij ons gaan vragen of het nu geen tijd wordt de bakens te verzetten. De regeering ging voor met haar sociale wetgeving, welke ongetwijfeld van groot nut is, maar waarvan de toekomst zal moeten blijken of het bedrijfsleven deze lasten zal kunnen opbrengen. De tuinbouw-vereenigingen deden hetzelfde. Groote uitgaven werden gedaan voor reclame en algemeen heeft men de indruk willen vestigen, dat dit geld voor reclame besteed, de afzet van groenten zou bevorderen. Het U(itvoer) C(ontroleé) B(ureau) werd opgericht met zeer groote kosten en wanneer al onze artikelen maar met een “label” verstuurd werden, dan zou het pas goed worden. Intusschen blijkt uit alles het tegendeel en het bewijs is voldoende geleverd, dat noch reclame, noch U.C.B. in staat zijn voor ons goed een beteren prijs te maken. Het U.C.B., dat bij de oprichting een instelling zou zijn, waarbij alle exporteurs zich zouden aansluiten, blijkt door den tegenstand welke men van tuinders en handelaren in het Westland ondervond, een mislukking te zijn. Men heeft het echter nu zelfs zoover gebracht, dat met de wet in de hand straks het U.C.B. aangewezen wordt om de kwaliteit van sommige te exporteeren producten te controleeren.
Wat dit alles kost, hoeveel controleurs hun “kostbaren” tijd zoekbrengen om op kosten van de tuinders deze tuinders na te rennen, wie zal het zeggen! Zou het geen tijd worden om dit geld liever te besteden aan de noodlijdende tuinders? Laat men toch eindelijk gaan inzien, dat het geen schande is de bakens te verzetten, dat het ook geen schande is te erkennen, dat het U.C.B. een mislukking is en dat het in ieder geval, nu de tijd van dure proefnemingen voorbij is, zoo spoedig mogelijk behoort te worden opgeruimd.
Gebr. KLOOSTERBOER,
Groentenexport.
In september 1930 is het aan de Langedijker Groenteveilingen heel slecht gesteld met de handel. Zo blijkt uit de verslagen van de Zuidscharwouder tuinbouwvereniging ‘De Toekomst’ en van de Langedijker Groenten Centrale (LGC) dat er weinig verbetering valt te bespeuren in de toestand van de tuinbouw. Niet alleen de tuinders maar ook de kooplieden klagen steen en been. De orders uit het buitenland blijven uit en die in het binnenland zijn niet voldoende om een levendige handel te verzekeren.
Uit een ingezonden brief die P.F. Slot uit Noord-Scharwoude op 8 september 1930 namens het bestuur van ‘De Koophandel’ aan de Alkmaarse Courant zond, blijkt dat er onder de handelaren groteverschillen van inzicht bestonden over de U.C.B.
Slot schrijft:
Een goede Tempelier
“Mijnheer de Redacteur, Voor alle zekerheid wil ik, zoo U mij dit toestaat, namens het bestuur van “De Koophandel” er even op wijzen, dat de heeren Gebr. Kloosterboer in hun ingezonden stuk in uw nummer van 4 dezer allerminst de algemeene opinie van de aardappel- en groenten-exporteurs, hier, vertolken. Het U.C.B. doet en heeft reeds veel belangrijk werk gedaan ter verbeetering van sorteering en kwaliteit van bepaalde exportproducten. Als de Gebr. Kloosterboer dan ook van een mislukking spreken, is wellicht de wensch de vader van de gedachte geweest. Wel schijnt mij het genoemde ingezonden stuk, waar het nu eens precies zegt wat de oorzaak is van de wereldmalaise en bovendien het middel tot verbetering aangeeft, van groote belangrijkheid te zijn voor de leidende economen van dezen tijd.
Hoogachtend,
P.F. Slot
De heer Slot had in het Langedijkse niet alleen maar vrienden. Eén tuinder liet dat in ieder geval via een ingezonden brief in de krant duidelijk merken. Bron: Kranten Regionaal Archief Alkmaar, Alkmaarse Courant, 11 september 1930, pag. 3:
Geachte Redactie!
Mag ondergeteekende nog eens weinig plaatsruimte in uw blad, bij voorbaat vriendelijk dank. Van je vrienden moet je het maar hebben, blijkt ook alweer uit het geschrijf van den marktoverzichtschrijver der Langedijker groentenveilingen, in het blad van Dinsdagavond. Iemand van wien men op redelijken grond zou kunnen verwachten, dat hij met alle mogelijke middelen zal trachten te helpen de in nood
verkeerende kleine tuinders door de crisis heen te doen komen, weet niet anders te doen dan hen, die daar wel voorspringen, te kleineeren.
Die “eenvoudige bouwers, die niet tot de groot grond-bezitters behooren”, zijn bezig ’n weinig hoop te krijgen dat er wel wat kan worden gedaan door hen die zich daarvoor inspannen. Te hopen is echter dat deze schrijver en nog vele anderen, die er belang bij schijnen te hebben in ’n noodlijdenden tuinbouwersstand, die pogingen niet verder trachten te verijdelen door hen tusschen de beenen te loopen. Voor de kleine tuinders, die al blij zijn als er menschen zijn die hun lot aantrekken, is het te wenschen dat de overzichtschrijver van de Langedijker Groentenveilingen eenige “zelfkennis en bescheidenheid” ten deel mag vallen en hij zich houdt aan hetgeen hij voor de courant wil zijn: een marktoverzichtschrijver en dan ook niets meer.
Hoogachtend,
K. DE JONG
Tevens ligt er sinds een week een ministeriële beschikking van de minister van Binnenlandse zaken en Landbouw waarin hij heeft goedgevonden:
De ingezonden brief van P.F. Slot roept ook om een reactie van de Kloosterboeren en die blijft ook niet lang uit. Bron: Kranten Regionaal Archief Alkmaar, Schager Courant 18 september 1930:
INGEZONDEN STUKKEN
Mijnheer de Redacteur,
Het is misschien een gevolg van de slechte gang van zaken in de tuinbouw dat allerlei maatregelen genomen worden, welke in het leven en bestaan van de tuinbouwers ingrijpen, zonder dat deze tuinders hierdoor in beweging worden gebracht. Het is of zij fatalisten geworden zijn, die zich, zonder zich te verzetten, onderwerpen aan een noodlot. “Het is toch zoo slecht” “er is toch niets tegen te doen” en “laten we maar toegeven” zijn schijnbaar de gedachten, welke in de harten der tuinders leven. Wij hadden naar aanleiding van de jongste ministeriële beschikking dat voortaan alleen uien uitgevoerd mogen worden, welke door het U.C.B. goedgekeurd zijn, een stroom van protesten verwacht, maar _ al wordt er gemopperd _ het gros aanvaardt en zwijgt, al bewijst ook de uitgave van het nieuwe blad “Handel en Tuinbouw” dat er iets broeit. Zelfs wordt door de stemmingsbeeld-schrijver van de Nieuwe Langedijker Courant de nieuwste maatregel geprezen en worden de goede uitkomsten met de kaas- en eiercontrole als voorbeeld gesteld, … alsof uien, kaas en eieren zoo ongeveer dezelfde artikelen zijn! Alsof niet kaas een fabricaat is waarvan de kwaliteit bepaald wordt door gebruik van volle of afgeroomde melk-, alsof eieren met uien vergeleken kunnen worden.
En dan gaat deze stemmingsbeeld-schrijver nog wat “stemming” maken en zegt “er zal wel kritiek komen, misschien wel spot” en welke goed vaderlander wil nu staan aan de zijde van hen, die kritiek hebben en spotten?!
Toch zal in de toekomst wel blijken dat deze wet een fiasco is, speciaal voor deze streek. Iedere tuinder weet toch dat hij de beste resultaten heeft als hij een artikel aanbiedt dat op een bepaald moment door anderen niet geleverd kan worden. Hoeveel uien worden er in den winter bij strenge vorst niet verkocht “met een enkele bevrorene” en dan tegen hoogere prijs afgenomen, omdat het aanbod geringer is? Hoe wordt in het voorjaar vaak voor minder goede kwaliteit een betere prijs bedongen!
Dit alles is voorbij, alleen de uien met “het merk” mogen worden uitgevoerd en het binnenland mag nog “de enkele bevrorenen” of “de enkele slappen” consumeeren. Teelt men nu uien, omdat het zo prettig is deze te verbouwen of gaat het tenslotte, om er geld voor te krijgen? Natuurlijk moet er goed gesorteerd worden, maar is het noodig daarvoor dergelijke regeringsmaatregelen in het leven te roepen? De groote fout is, dat men vergeten heeft dat de kwaliteit van een gewas niet in de eerste plaats afhangt van de sorteering, maar van de groei – Pas als het goed gegroeid is, kan men het sorteeren, althans wanneer dan niet door regen of ziekte of vorst dit sorteeren onmogelijk gemaakt wordt. Als voorbeeld kan hier dienen de export van aardappelen in deze zomer.
Alle aardappelen zouden onder U.C.B.-controle verladen worden, maar … er kwam regen en ziekte en week na week was het onmogelijk te verladen met U.C.B.-controle. Stel dat voor aardappelen nu een dergelijke ministrieele beschikking komt – en waarom zou hij wel voor uien en niet voor aardappelen komen – dan gevoelt ieder dat hierdoor voor de tuinders een groote schade ontstaat.
Hebben de tuinders zich wel eens afgevraagd, wat hun leiders bewogen heeft deze wet bij de minister aan te beveelen? Dat er tenslotte exporteurs zijn, welke deze wet bepleiten, is ons verklaarbaar – men kan op het standpunt staan dat alleen het beste mag worden uitgevoerd, zonder zich te bekommeren om de vraag of daardoor aan de tuinders geen groote schade wordt toegebracht.
Dat er echter bestuursleden van tuinbouworganisaties gevonden worden, welke een dergelijke wet voorstaan en aanbevelen, en dit zonder hun leden hierin te kennen, is ons een raadsel.
Met dank voor de plaatsing,
Hoogachtend, J. Kloosterboer, Lid Firma Gebr. Kloosterboer.